يوسف بن محمد بن يوسف الطبيب الهروي
18
رياض الادويه ( فارسى )
چند نسخه از آن در كتابخانهء مرعشى ، دانشگاه تهران و ملك موجود مىباشد . اين رساله در هند به همراه علاج الأمراض ( بىتا ) و نيز در لاهور به سال 1924 م . به صورت سنگى به چاپ رسيده است . ( منزوى ، فهرست مشترك ، ج 1 ، ص 596 و فهرست نسخههاى خطى فارسى ، ج 1 ، ص 550 ؛ ارجح و ديگران ، كتابشناسى نسخ خطى پزشكى ايران ، ص 166 ) 8 . قصيده در لغت هندى يا لغت يوسفى يا فرهنگ يوسفى يا قصيده در اسماى اجناس ادويه كه به صورت فرهنگى است كه واژههاى پزشكى هندى را به فارسى به نظم گزارش كرده و در سال 917 ق . سروده شده است . در پارهاى از مآخذ اين اثر به نامهاى لغات يوسفى و لغت يوسفى دانسته اند . اين منظومه در قافيه « ر » است و بيشتر واژههاى پزشكى هندى مستعمل در متون پزشكى فارسى و عربى را دارد . ( منزوى ، فهرست نسخههاى خطى فارسى ، ج 1 ، ص 573 ؛ ارجح و ديگران ، كتابشناسى نسخ خطى پزشكى ايران ، ص 216 ) 9 . منظومهء فرهنگ يوسفى يا أسماء أجناس أدويه كه واژههاى پزشكى است در قافيه « ن » . 10 . منظومهء فوايد الأخيار يا فوايد يوسفيه ، كه منظومهاى به فارسى است و در آن هر مسئلهء پزشكى را در يك قطعه يا در دو يا سه بيت و گاه در شش بيت شرح داده است . اين منظومه را در سال 913 ق . سروده ، نام كتاب با حساب جمل ( ابجد ) همان تاريخ است و در واقع راهنمايى براى درمان و بهداشت است . چنين آغاز مىشود : غرض از طب دو چيز آمده است * بشنو از يوسفى به سمع رضا و چنين پايان مىيابد : قوت از وى به قوى و ارواح * ضعف دل هم شودش دفع و رسد و در انتهاى نسخهء ديگرى از آن به روايت آقا بزرگ چنين آمده است : تا كه اخيار از آن شوند مفيد * نام اين شد « فوائد الأخيار » از اين اثر نسخههاى خطى پراكندهاى در دانشگاه تهران ، مجلس ، آستانهء قم ، ملك ، مدرسهء سپهسالار ، دهخدا و مرعشى و غيره موجود است . اين كتاب در سال 1285 ق . به اهتمام عبد المطلب كاشانى در تهران و بار ديگر در 1318 ق . به كوشش محمد حسين بن محمد كاشانى به چاپ رسيده